Sąsiadka powiedziała mi, że widzi mojego męża na mszy o siódmej rano. Mąż jest ateistą od studiów. Poszłam tam w niedzielę - siedział w ostatniej ławce, ale nie na mszę patrzył.
Gdyby Jadwiga z sąsiedniego bloku nie miała zwyczaju komentowania wszystkiego i wszystkich, pewnie do dziś myślałabym, że Staszek wychodzi o szóstej trzydzieści, żeby biegać nad Liwcem.
Że te niedzielne poranne wyjścia od trzech miesięcy to nagły przypływ dbania o zdrowie. Że mężczyzna po sześćdziesiątce, który całe życie najchętniej leżał na kanapie z pilotem, po prostu się zmienił. A ludzie się nie zmieniają. Nie tak.
Jadwiga zatrzymała mnie na klatce w czwartek, wracałam z zakupów, w reklamówce miałam chleb, masło i pomidory na kolację.
- Renata, słuchaj, ja nie chcę się wtrącać - zaczęła tym swoim tonem, którym zawsze zaczynała, kiedy właśnie zamierzała się wtrącić - ale widuję twojego Staszka na mszy o siódmej rano. W każdą niedzielę. Myślałam, że wiesz.
Postawiłam reklamówkę na podłodze. Pomidory stuknęły o posadzkę.
- Na jakiej mszy?
- W Świętego Stanisława. Siada zawsze z tyłu, w ostatniej ławce.
Jadwiga patrzyła na mnie z mieszaniną współczucia i ciekawości, i w tamtej chwili nie wiedziałam, co z tych dwóch było gorsze. Podziękowałam jej, podniosłam torbę i weszłam do mieszkania. Staszek siedział w fotelu, oglądał wiadomości. Normalny wieczór. Herbata w szklaneczce, kapcie przy kaloryferze. Trzydzieści trzy lata małżeństwa w jednym obrazku.
Staszek był ateistą od drugiego roku studiów. Pamiętam, jak na naszym ślubie - w osiemdziesiątym dziewiątym, w kościele na Piłsudskiego tutaj, w Siedlcach - stał przy ołtarzu z miną człowieka, który robi coś wyłącznie dla mnie i mojej matki.
I robił. Nigdy potem nie przekroczył progu żadnego kościoła dobrowolnie. Na komuniach dzieci siedział w ławce jak posąg, nie klękał, nie śpiewał. Na pogrzebie mojego ojca stał z boku i trzymał mnie za rękę, ale kiedy wszyscy żegnali się znakiem krzyża, jego ręce wisiały wzdłuż ciała.
Więc co ten człowiek robił codziennie rano w kościele Świętego Stanisława?
W niedzielę wstałam o piątej trzydzieści. Kiedy Staszek kwadrans później szurał kapciami po korytarzu i zakładał kurtkę, udawałam, że śpię. Odczekałam pięć minut. Włożyłam płaszcz na piżamę, wsunęłam buty i wyszłam.
Siedlce o szóstej rano w listopadzie to miasto bez ludzi. Mokry asfalt, zamknięte sklepy, jedno światło w oknie piekarni na Sokołowskiej. Szłam szybko. Ręce mi się pociły mimo chłodu.
Do kościoła weszłam dziesięć minut po siódmej. Msza trwała, ksiądz czytał Ewangelię. Stanęłam przy bocznym filarze, za kolumną, tak żeby widzieć nawę, ale samej zostać w cieniu. Ludzi było może dwadzieścia osób. Starsze kobiety głównie, kilku mężczyzn w przedostatnich ławkach.
I wtedy go zobaczyłam. Ostatnia ławka po prawej stronie. Staszek. Nie klęczał, nie patrzył na ołtarz, nie trzymał śpiewnika. Siedział lekko pochylony do przodu, z rękami splecionymi na oparciu przed sobą, i patrzył. Ale nie na księdza.
Patrzył na kobietę.
Trzecia ławka od ołtarza, po tej samej stronie. Ciemne włosy upięte w kok, szary płaszcz, prosta sylwetka. Klęczała z zamkniętymi oczami, a Staszek wpatrywał się w nią z wyrazem twarzy, jakiego nie widziałam u niego od lat. Może nigdy.
Wyszłam z kościoła, zanim ktokolwiek mnie zauważył. Na zewnątrz padał drobny deszcz. Stałam przy murze kościelnym i nie umiałam zrobić kroku. Nie płakałam. Było mi zimno w sposób, który nie miał nic wspólnego z pogodą.
Przez następne dwa tygodnie chodziłam tam co niedzielę. Za każdym razem to samo. Staszek w ostatniej ławce. Kobieta w trzeciej. Nigdy do siebie nie podchodzili. Nie rozmawiali. On nie czekał na nią przed kościołem, nie szedł za nią. Po mszy wychodził bocznymi drzwiami i wracał do domu na śniadanie. Jajecznica, kawa, chleb z masłem. Normalny poranek.
Dowiedziałam się, kim jest, zupełnie przypadkiem. W naszym zakładzie krawieckim - mam mały punkt przy Kilińskiego, poprawki, skracanie, czasem szycie od zera - pojawiła się klientka z prośbą o zwężenie płaszcza. Szarego płaszcza. Poznałam go od razu.
- Na nazwisko? - zapytałam, sięgając po zeszyt.
- Majewska. Agnieszka Majewska.
Miała może pięćdziesiąt osiem lat. Twarz spokojna, oczy zmęczone tym rodzajem zmęczenia, który nie pochodzi z niewyspania. Zostawiła płaszcz i numer telefonu. Kiedy wyszła, stałam z karteczką w ręku i powtarzałam w głowie: Agnieszka. Agnieszka Majewska.
Pamiętałam to imię.
Staszek wspominał je raz, dawno temu, po jakiejś imprezie u znajomych, kiedy wróciliśmy do domu i wypił za dużo wina. Opowiadał o dziewczynie ze studiów, jedynej przed mną, z którą myślał, że to na całe życie.
Agnieszka. Wyjechała do Wrocławia, wyszła za kogoś, kontakt się urwał. Mówił o niej tym tonem, który mężczyźni rezerwują dla rzeczy, za którymi nie tęsknią - bo tęsknota byłaby przyznaniem się do czegoś, na co nie mają prawa.
Pytałam potem sąsiadów - ostrożnie, przy okazji. Pani Majewska? Owdowiała w zeszłym roku, przeprowadziła się z powrotem do Siedlec. Mieszka na Młynarskiej. Sama.
Powiedziałam mu we wtorek wieczorem. Nawet nie przy kolacji - przy zmywaniu naczyń. Staszek wycierał talerz ściereczką i wtedy powiedziałam:
- Wiem, że chodzisz do kościoła.
Talerz mu nie wypadł z rąk. Nie zbladł. Po prostu przestał wycierać i stał z tą ściereczką, i patrzył na mnie.
- Wiem, że nie chodzisz na mszę. Wiem, na co patrzysz. Na kogo.
Cisza trwała może dziesięć sekund, ale ja w tej ciszy usłyszałam cały nasz wspólny żywot - każdy obiad, każdą niedzielę, każdą noc, kiedy leżeliśmy obok siebie i ja myślałam, że go znam.
- Nic się nie stało, Renata - powiedział w końcu. Głos miał spokojny, ale ręce mu drżały. - Nigdy do niej nie podszedłem. Nie rozmawiałem z nią ani razu.
- Ale chodzisz tam w każdą niedzielę od trzech miesięcy.
- Tak.
- Po co?
Nie odpowiedział od razu. Odłożył talerz, złożył ścierkę w kostkę - tak, jak zawsze, w swoim porządku, w swoim rytmie - i powiedział cicho:
- Nie wiem. Naprawdę nie wiem, Renata.
I ja mu uwierzyłam. To było najgorsze. Uwierzyłam, że naprawdę nie wie. Że ten mężczyzna, z którym zjadłam tysiące obiadów, z którym wychowałam dwoje dzieci, któremu cerowałam skarpety i pilnowałam wizyt u kardiologa - ten mężczyzna siedział codziennie w zimnym kościele i patrzył na kobietę sprzed czterdziestu lat, i nie potrafił mi powiedzieć dlaczego.
Nie wyrzuciłam go. Nie płakałam. Zrobiłam herbatę i usiadłam przy stole, i piłam ją małymi łykami, podczas gdy on stał przy zlewie jak ktoś, kto czeka na wyrok.
Nie wiem, co jest zdradą. Naprawdę nie wiem. Niczego nie dotknął. Nic nie powiedział. Żadnych wiadomości, żadnych telefonów, żadnych spotkań w kawiarni. Tylko mężczyzna w ostatniej ławce kościoła, w który nie wierzy, patrzący na kobietę, z którą nic go nie łączy. Nic oprócz tego, że kiedyś - zanim ja w ogóle istniałam w jego życiu - łączyło go z nią wszystko.
Płaszcz Agnieszki Majewskiej wisi gotowy w moim zakładzie od tygodnia. Zadzwoniłam do niej, że może odebrać. Jeszcze nie przyszła.
W następną niedzielę Staszek nie wyszedł rano. Siedział w kuchni nad kawą, kiedy wstałam, i nie patrzył na mnie. Od tamtej pory nie poszedł tam ani razu.
Ale ja i tak wiem, że kiedy w niedzielę o siódmej biją dzwony, on słyszy je przez zamknięte okno. I nie wiem, czy to, co boli bardziej - to, że chodził ją oglądać, czy to, że nigdy w życiu nikt tak nie patrzył na mnie
