Przez sześć lat codziennie rano jechałam autobusem do synowej pilnować wnuków, kiedy w środę powiedziałam, że źle się czuję i zostanę w domu, odpisała SMS-em: „to może poproś sąsiadkę, żeby cię zastąpiła, bo my z Markiem musimy do pracy"
„To może poproś sąsiadkę, żeby cię zastąpiła." Przeczytałam tę wiadomość trzy razy, bo za pierwszym razem byłam pewna, że źle widzę.
Leżałam w łóżku z gorączką pod trzydzieści osiem, z mokrym ręcznikiem na czole, i czekałam na jakieś - nie wiem - „Mamo, leż, jakoś się zorganizujemy." A dostałam instrukcję, żebym znalazła sobie zastępstwo. Jakbym była kelnerką, która nie przyszła na zmianę.
Odłożyłam telefon na szafkę nocną, obok blistera z paracetamolem. W kuchni kapał kran - od tygodnia miałam poprosić kogoś o naprawę. Nikt nie zadzwonił. Ani Marek, ani Agnieszka. Przez dwie godziny leżałam w ciszy i myślałam o tym, kiedy właściwie zaczęłam być dla nich nie matką, nie teściową, nie babcią - tylko opiekunką do dzieci, która akurat nie bierze pieniędzy.
Mam na imię Elżbieta, od trzech lat jestem na emeryturze. Wcześniej uczyłam polskiego w podstawówce na osiedlu Gołębiów w Radomiu - dwadzieścia osiem lat przy tablicy, sześć klas dziennie, wypracowania poprawiane po nocach. Kiedy Marek się ożenił i urodziła się Hania, powiedział mi z takim lekkim uśmiechem: „Mamo, to teraz chociaż będziesz miała co robić na emeryturze." Śmiałam się. Myślałam, że żartuje.
Ale on nie żartował.
Od pierwszego dnia postawiła warunki Agnieszka. Poniedziałek-piątek, od siódmej trzydzieści do szesnastej. „Bo przedszkole jest za drogie, a pani Elżbieto, pani i tak nic nie robi." Pani Elżbieto. Tak do mnie mówiła przez pierwsze dwa lata - dopiero kiedy urodził się Kubuś i potrzebowali mnie na całe dnie, przeszła na „mamo". Zauważyłam to. Nic nie powiedziałam.
Codziennie wstawałam o piątej czterdzieści pięć. Autobus 17 z przystanku przy Żeromskiego, dwadzieścia pięć minut jazdy na drugi koniec miasta. Czasem w zimie stałam na przystanku po ciemku, w minus piętnaście, i myślałam o koleżankach z pracy, które na emeryturze jeżdżą do sanatorium, chodzą na basen, pilnują ogródka. Ja pilnowałam dwójki dzieci, gotowałam im obiady, prałam, sprzątałam. Wracałam do domu po siedemnastej, tak zmęczona, że nie miałam siły nawet włączyć telewizora.
Przez sześć lat nie wzięłam ani jednego dnia wolnego. Ani na imieniny, ani kiedy bolały mnie kolana tak, że ledwo schodziłam po schodach. Kiedy w zeszłym roku miałam wizytę u kardiologa, przestawiłam ją na sobotę, żeby nie naruszać grafiku. Grafiku, który nikt oficjalnie nie ustalił - ale który wszyscy traktowali jak wyrytą w kamieniu umowę.
I wtedy przyszła ta środa.
Obudziłam się z gorączką i bólem gardła tak ostrym, że nie mogłam przełknąć śliny. Napisałam do Agnieszki o szóstej rano: „Agnieszko, bardzo źle się czuję, dzisiaj nie dam rady przyjechać." Odpowiedź przyszła po dwunastu minutach. Dwanaście minut - zdążyłam je policzyć.
„To może poproś sąsiadkę, żeby cię zastąpiła, bo my z Markiem musimy do pracy."
Żadnego pytania, co mi jest. Żadnego „a może wpaść z lekami." Tylko problem logistyczny do rozwiązania - brakuje jednej osoby w grafiku. Mogłaby to napisać o pracownicy ochrony w supermarkecie. O kimkolwiek, kogo się wymienia, kiedy zawodzi.
Nie odpisałam. Nie dlatego, że nie miałam siły - miałam. Chciałam zobaczyć, co się stanie, kiedy nic nie napiszę.
Przez trzy godziny - cisza. Potem telefon od Marka, krótki, rzeczowy. „Mamo, Agnieszka mówi, że nie odpisujesz. Wzięliśmy z Kasią dzień na telefon, ale jutro to już chyba dasz radę, co?"
Kasia. Koleżanka Agnieszki z pracy, którą znam tylko z imienia. Okazało się, że mają plan B - ale plan B to koleżanka, a nie syn. Marek nawet nie zapytał o temperaturę.
Następnego dnia nie pojechałam. Ani kolejnego. Gorączka spadła w czwartek, ale ja leżałam dalej. Nie z lenistwa. Z czegoś, na co nie mam dobrego słowa - chyba ze zmęczenia, które wreszcie znalazło wyrwę w murze i wlało się całe naraz, za sześć lat.
W piątek wieczorem Marek przyjechał osobiście. Stanął w drzwiach mojego mieszkania z miną człowieka, który przyszedł rozwiązać problem w firmie. „Mamo, co jest? Agnieszka nie może ciągle brać wolnego."
- A ja mogę ciągle nie chorować? - zapytałam.
Patrzył na mnie tak, jakbym powiedziała coś w obcym języku.
- Mamo, no przecież wiesz, jak to jest. Pracujemy oboje, ktoś musi...
- Ktoś - powtórzyłam. - Ktoś. Nie matka, nie babcia. Ktoś.
Milczał. Widziałam, że się nad czymś zastanawia, ale wiedziałam, że nie zastanawia się nad tym, co czuję. Zastanawia się, jak mnie przekonać, żebym wróciła.
- Usiadł na brzegu fotela - tego samego, w którym jego ojciec siadał po pracy, jeszcze zanim Marek skończył szesnaście lat, zanim Staszek odszedł na zawał w piwnicy przy sortowaniu starych narzędzi. Marek nie pamiętał tego fotela. Nie pamiętał wielu rzeczy.
- Porozmawiamy o tym jutro - powiedział w końcu. - Odpoczywaj.
Wyszedł. Usłyszałam, jak na klatce schodowej dzwoni telefon i mówi półgłosem: „Nie, nie jutro, może za tydzień. Wymyśl coś."
Wymyśl coś. Jakbym była usterką do obejścia.
W niedzielę zadzwoniła Agnieszka. Innym tonem niż zazwyczaj - cieplejszym, ostrożniejszym, takim, jakiego używała, kiedy chciała mnie o coś poprosić.
- Mamo, może byśmy wpadli z dziećmi? Hania ciągle pyta, gdzie babcia.
Hania pyta. Nie Agnieszka pyta, nie Marek pyta - Hania. Siedmioletnia Hania, jedyna osoba w tej rodzinie, która nigdy nie potrzebowała powodu, żeby za mną tęsknić.
- Przyjedźcie - powiedziałam.
Przyjechali. Hania wbiegła pierwsza, rzuciła mi się na szyję i powiedziała: „Babciu, zrobiłam ci laurkę, bo byłaś chora!" Kubuś przyniósł misia, którego kiedyś kupiłam mu na odpuście - obśliniony, z odcięciem ucha. Agnieszka stała w przedpokoju i nie wiedziała, co zrobić z rękami. Marek niósł siatkę z owocami.
Herbatę robiłam sama. Nikt nie zaproponował pomocy, ale to akurat mnie nie zdziwiło.
Przy stole Agnieszka powiedziała: „Myśleliśmy, żeby zapisać dzieci na świetlicę. Na te dwa dni, kiedy mamo nie może."
Dwa dni. Nie pięć - dwa. Reszta nadal moja. Patrzyłam na nią i widziałam, że ona naprawdę uważa to za kompromis. Za duży krok w moją stronę.
Nie powiedziałam ani tak, ani nie. Pokroiłam jabłka na talerzyk w kwiatki - ten sam talerzyk, z którego jadł Marek, kiedy miał cztery lata. Postawiłam przed wnukami.
Hania zjadła trzy kawałki i powiedziała: „Babciu, jutro mnie odprowadzisz do szkoły?"
Spojrzałam na Marka. Marek patrzył w telefon.
- Zobaczymy, kochanie - odpowiedziałam.
I chyba pierwszy raz w życiu naprawdę nie wiedziałam, co odpowiem jutro rano, kiedy zadzwoni budzik o piątej czterdzieści pięć.
