Poręczyłam córce kredyt na samochód. Córka straciła pracę, przestała płacić raty. Bank dzwoni teraz do mnie trzy razy dziennie. Córka nie odbiera telefonu - ani bankowi, ani mnie
Gdybym wtedy w banku posłuchała tego cichego głosu gdzieś z tyłu głowy, który szeptał "nie podpisuj" - dziś nie budziłabym się o piątej rano z żołądkiem ściśniętym ze strachu.
Ale która matka słucha takich głosów, kiedy córka stoi obok z błyszczącymi oczami i mówi "mamo, to ostatnia rzecz, o jaką cię proszę"?
To było półtora roku temu, w maju. Patrycja potrzebowała samochodu do nowej pracy - dostała stanowisko przedstawicielki handlowej w firmie kosmetycznej, musiała jeździć po klientach w całym województwie.
Mieszkałyśmy obie w Krakowie, choć na różnych końcach miasta - ja na Krowodrzy, ona wynajmowała kawalerkę na Podgórzu. Sama pracuję od trzydziestu lat w aptece na osiedlu, klienci mówią do mnie po imieniu. Renata poda aspirynę, Renata doradzi syrop, Renata wysłucha, co bolało w nocy.
Pięćdziesiąt siedem lat, stałe godziny, stała pensja. Mąż Wojciech jeździ tirami po Europie, bywa w domu co dwa tygodnie. Drugie dziecko, syn Kamil, w Londynie od sześciu lat - dzwoni w niedziele, czasem zapomina.
Patrycja znalazła używanego hyundaia, rocznik 2019, czterdzieści osiem tysięcy złotych. Bank nie chciał jej dać kredytu bez poręczyciela - za krótki staż pracy, za niska zdolność. Więc zadzwoniła do mnie.
Pojechałam z nią do banku w sobotę rano. Doradca, młody chłopak w za dużym garniturze, tłumaczył mi cierpliwie, na czym polega poręczenie. Że jeśli Patrycja przestanie płacić, bank zwróci się do mnie. Pamiętam, jak powiedział - "to formalność, proszę pani, przy regularnych wpłatach pani nawet nie poczuje, że ten dokument istnieje". Patrycja ściskała mnie za rękę pod biurkiem. Podpisałam.
Przez rok wszystko wyglądało dobrze. Patrycja jeździła swoim hyundaiem po klientkach, chwaliła się prowizjami, zawoziła mi czasem z delegacji sery z Podhala albo miód z Bieszczad. Rata - dziewięćset czterdzieści złotych miesięcznie - schodziła punktualnie. Nie miałam powodu, żeby o niej myśleć.
Pierwszy sygnał przyszedł w styczniu. Patrycja zadzwoniła w środku tygodnia, co nigdy się nie zdarzało, i zapytała, czy mogę jej pożyczyć tysiąc złotych "do końca miesiąca". Pożyczyłam. Nie oddała. Nie pytałam - nie chciałam być tą matką, która ściga własne dziecko za tysiąc złotych.
W lutym dowiedziałam się przypadkiem od jej koleżanki Moniki, którą spotkałam w Galerii Krakowskiej, że firma Patrycji zwolniła połowę handlowców. Patrycja nie powiedziała mi ani słowa. Kiedy zadzwoniłam zapytać, usłyszałam krótkie - "mamo, ogarniam to, nie musisz się martwić". Więc się nie martwiłam. A raczej - wmówiłam sobie, że się nie martwię.
Pierwszy telefon z banku dostałam w marcu. Uprzejma pani poinformowała mnie, że rata za luty nie wpłynęła i że jako poręczyciel jestem zobowiązana do uregulowania zaległości. Kwota - dziewięćset czterdzieści złotych plus odsetki. Zadzwoniłam natychmiast do Patrycji. Nie odebrała. Napisałam SMS-a. Bez odpowiedzi.
Zadzwoniła dopiero następnego dnia wieczorem. Głos miała dziwnie płaski, jakby recytowała wyuczoną kwestię. - Mamo, mam przerwę w pracy, ale zaraz coś znajdę. Zapłacę za dwa miesiące naraz, obiecuję.
Zapłaciłam tę ratę za nią. I następną. Z mojej pensji - pięć tysięcy trzysta na rękę - po odliczeniu rachunków, jedzenia i leków dla Wojciecha na serce zostawało mi może tysiąc dwieście. Dziewięćset czterdzieści z tego znikało na ratę córki.
Potem telefony z banku zaczęły przychodzić regularnie. Trzy razy dziennie, zawsze w tych samych godzinach - dziewiąta, pierwsza, piąta. Wiedziałam już, który to numer - zaczynał się na 22. Czasem odbierałam, czasem nie. Za każdym razem ten sam komunikat - zaległość narasta, bank rozważy postawienie kredytu w stan wymagalności. Nie do końca rozumiałam, co to znaczy, ale brzmiało jak wyrok.
Do Patrycji nie mogłam się dodzwonić. Pisałam SMS-y - "Córeczko, odezwij się", "Patrycja, muszę z tobą porozmawiać", "Proszę cię, nie ignoruj mnie". Widziałam, że czyta - dwa niebieskie ptaszki. Żadnej odpowiedzi.
W końcu pojechałam do niej. Tramwajem przez pół miasta, w sobotni poranek, z siatką, w której miałam rosół w słoiku i jej ulubiony sernik z krakowskiej cukierni. Zadzwoniłam domofonem. Cisza. Zadzwoniłam jeszcze raz. Nic. Stałam pod blokiem i patrzyłam na jej okna na trzecim piętrze. Rolety były opuszczone do połowy. Wiedziałam, że jest w domu - jej hyundai stał na parkingu, poznałam go po zarysowaniu na zderzaku.
Zadzwoniłam z komórki. Usłyszałam cztery sygnały, potem włączyła się poczta. Spróbowałam jeszcze raz. Tym razem odrzuciła po drugim sygnale.
Stałam pod tym blokiem dwadzieścia minut. Czułam się jak żebraczka pod własnym dzieckiem. Sąsiadka Patrycji, starsza kobieta z jamnikiem, wpuściła mnie do klatki. Zapukałam do drzwi. Cicho, potem mocniej. - Patrycja, wiem, że jesteś. Otwórz. Proszę.
Cisza. A potem - usłyszałam to wyraźnie - odgłos kroków i zamykanych drzwi do pokoju. Była trzy metry ode mnie, za tymi drzwiami, i udawała, że jej nie ma.
Nie wiem, jak długo tam stałam. Może minutę, może dziesięć. W końcu postawiłam siatkę z rosołem i sernikiem pod drzwiami i wyszłam.
W tramwaju w drodze powrotnej zadzwoniłam do Wojciecha. Był gdzieś pod Monachium, słyszałam szum autostrady. Powiedziałam mu wszystko - o racie, o bankowych telefonach, o zamkniętych drzwiach. Milczał chwilę, potem powiedział - "Renata, a może ona po prostu się wstydzi? Daj jej czas".
Dać jej czas. A bank miał mi dać czas? A mój żołądek, który kurczył się za każdym razem, gdy telefon dzwonił z nieznanego numeru?
Następnego dnia Patrycja w końcu odpisała. Jeden SMS, czternaście słów: "Mamo, przepraszam. Nie jestem w stanie teraz rozmawiać. Proszę, nie przyjeżdżaj".
Nie pojechałam. Zapłaciłam kolejną ratę. Potem poszłam do prawnika - za dwieście złotych dowiedziałam się tego, co w gruncie rzeczy już wiedziałam. Że jako poręczyciel odpowiadam za dług solidarnie z Patrycją. Że bank może żądać spłaty ode mnie. Że mogę potem domagać się zwrotu od córki, ale - jak ujął to prawnik z lekkim uśmiechem - "egzekucja od osoby bez dochodów to teoria".
Siedzę teraz w kuchni, jest dziesiąta wieczorem, Wojciech przyjeżdża pojutrze. Na lodówce wisi zdjęcie Patrycji ze studiów - uśmiechnięta, w birecie, z bukietem kwiatów. Obok magnes z Zakopanego, który mi przywiozła dwa lata temu. Na stole leży wyciąg z konta - minus trzy tysiące siedemset od ostatniej wypłaty.
Nie jestem na nią zła. To znaczy - jestem, ale pod tą złością jest coś gorszego. Strach, że córka, którą wychowałam, karmiłam, woziłam na treningi pływania i korepetycje z matmy, patrzy teraz na mój numer na ekranie telefonu i naciska czerwoną słuchawkę. Że wolałaby, żebym nie istniała, bo wtedy łatwiej byłoby jej udawać, że problem nie istnieje.
Wczoraj wieczorem napisałam do niej ostatnią wiadomość. Nie o racie, nie o banku, nie o pieniądzach. Napisałam: "Patrycja, nie musisz mi teraz niczego tłumaczyć. Ale chcę wiedzieć, że żyjesz i że jesz. Odpisz jedno słowo, jakiekolwiek".
Odpisała po godzinie. Jedno słowo, jak prosiłam.
"Przepraszam".
Odłożyłam telefon i długo patrzyłam na to słowo. Potem wstałam, umyłam kubek po herbacie i poszłam spać. Jutro o ósmej otwieram aptekę. A o dziewiątej zadzwoni bank.
