Od dwóch lat odkładam z emerytury na aparat słuchowy, uzbierałam cztery tysiące. Syn poprosił, żebym pożyczyła mu je na komunię Kuby. Dodał: „przecież jak się do ciebie głośniej mówi, to słyszysz, mamo”.
Puszka po duńskich ciasteczkach stała na najwyższej półce meblościanki, za kryształowym wazonem, którego nikt nie ruszał od pogrzebu Zdzisława. Pod warstwą starych guzików leżała w niej koperta.
Co miesiąc, kiedy listonosz przynosił emeryturę, wsuwałam do niej kilka banknotów i przeliczałam całość od nowa, jakby mogło jej przybyć samo z siebie. Dwa lata. Cztery tysiące.
Tamtego wtorku puszka stała na stole między mną a Grześkiem i oboje na nią patrzyliśmy, jakby to ona miała zdecydować.
Przez czterdzieści lat pracowałam w bibliotece na Ustroniu. Całe życie uciszałam ludzi - dzieciaki przy regałach z lekturami, emerytów kłócących się o gazetę. Na starość cisza przyszła do mnie sama i wcale nie była taka przyjemna, jak sobie kiedyś wyobrażałam.
Najpierw telewizor. Pani Renata zza ściany zapukała raz, potem drugi, a za trzecim razem przyszła w szlafroku.
- Pani Danuto, u pani ktoś umarł, że tak głośno leci msza?
Potem telefon - dzwonił, a ja nie słyszałam. Potem kościół, gdzie zaczęłam patrzeć księdzu na usta zamiast słuchać. Laryngolożka obejrzała audiogram, westchnęła i wypisała zlecenie.
- NFZ dopłaci, ale za to, co dopłaci, dostanie pani coś, co będzie piszczało w każdym autobusie - powiedziała uczciwie. - Na porządne, na oba uszy, trzeba dołożyć.
No to dokładałam. Sześćdziesiąt dziewięć lat i pierwszy raz w życiu odkładałam na coś tylko dla siebie.
W lipcu Kuba siedział u mnie na balkonie i jadł truskawki z cukrem. W pewnej chwili nachylił się i szepnął mi coś do ucha, z tą swoją poważną, ośmioletnią minką. Nie usłyszałam ani słowa. Uśmiechnęłam się i kiwnęłam głową. Rozpromienił się, jakbym mu dała rower. Do listopada nie wiedziałam, na co się zgodziłam.
Na Wszystkich Świętych, przy grobie Zdzisława, pochwaliłam się Grześkowi, że już prawie mam. Że w grudniu idę na dopasowanie. Pokiwał głową, zapalił znicz, zapytał, czy mi nie zimno. Myślałam, że się cieszy.
Dwa tygodnie później przyszedł bez zapowiedzi i nie zdjął kurtki.
- Mamo, mam sprawę. Taką głupią trochę.
Komunia Kuby była w maju, ale rodzice Magdy uparli się na salę w restauracji, a tam zaliczkę trzeba było wpłacić do końca listopada, bo inaczej wezmą następni z kolejki. Oszczędności poszły na skrzynię biegów w samochodzie. Magda nie chciała prosić swoich, bo i tak już dokładali do ubranka i do roweru.
- Wiesz, jacy oni są - dodał ciszej, patrząc w okno. - Teść już trzy razy pytał, czy na pewno nas stać. Nie chcę, żeby Kuba miał gorszą komunię niż kuzyni. Żeby potem w szkole...
Nie dokończył. Znałam to spojrzenie. Tak samo patrzył w podstawówce, kiedy wszyscy chłopcy mieli adidasy z trzema paskami, a on nie, i nigdy się nie poskarżył.
- Oddam ci z kopert. Po komunii od razu.
- Z kopert? - zapytałam. - Przecież to są pieniądze Kuby.
Machnął ręką, jakbym powiedziała coś naiwnego. Wtedy zdjęłam puszkę z półki. Nie wiem po co - chyba chciałam, żeby zobaczył, że to nie jest jakaś abstrakcja, tylko dwa lata.
- Grzesiu, to na aparat. Mówiłam ci.
Westchnął. Pochylił się nad stołem i powiedział wolno, wyraźnie, głośno, tak jak się mówi do dziecka albo do obcokrajowca:
- Mamo. Przecież jak się do ciebie głośniej mówi, to słyszysz.
I to było najgorsze. Że słyszałam. Każde słowo, czyste jak dzwon.
Siedzieliśmy chwilę w milczeniu. Zegar na ścianie pewnie tykał, ale tego tykania nie słyszałam od dawna.
- Wiesz, co Kuba szepnął mi w lipcu na balkonie? - zapytałam w końcu.
- Co?
- Bo ja nie wiem. Kiwnęłam głową.
Grzesiek zmarszczył brwi. Spojrzał na mnie dłużej niż przez cały wieczór.
- Pytał, czy przyjdziesz posłuchać, jak będzie czytał w kościele. Wybrali go do modlitwy wiernych. Mówił w domu, że babcia obiecała.
Coś mi się ścisnęło w gardle. Położyłam dłoń na pokrywce puszki.
- No to chcę usłyszeć - powiedziałam. - Kuba w kościele nie będzie krzyczał.
- Czyli nie.
- Czyli nie.
Wstał. Zapiął kurtkę, której i tak nie zdjął. W przedpokoju powiedział coś jeszcze, ale stał tyłem i nie zrozumiałam. Nie usłyszałam też, czy trzasnął drzwiami. Może to i lepiej.
Przez następne tygodnie Magda nie dzwoniła. Pani Renata powiedziała, że dobrze zrobiłam, bo dzieci zawsze sobie poradzą, a matkę ma się jedną. Kuzynka z Pionek - że ona by dała, bo czego się nie robi dla wnuka. Ja w nocy leżałam i liczyłam. Nie pieniądze, tylko to, ile razy w życiu Grzesiek mnie o coś prosił. Wyszło niewiele.
Dziewiątego grudnia siedziałam w punkcie protetycznym na Żeromskiego. Młody chłopak w białym polarze założył mi aparaty, coś poustawiał w komputerze i stanął za moimi plecami.
- Słyszy mnie pani? - zapytał. Zwyczajnie. Prawie szeptem.
Słyszałam. Kaloryfer, szelest własnego płaszcza, samochody na ulicy, czyjś śmiech na korytarzu. Świat był tak głośny, że aż się rozpłakałam, a on podał mi chusteczkę, jakby robił to codziennie.
Wtedy w torebce zawibrował telefon. Pierwszy raz od lat usłyszałam to brzęczenie, zanim je poczułam.
SMS od Grześka. „Salę odwołaliśmy. Robimy u teściów na działce. Kuba pyta, czy babcia już będzie słyszała, jak czyta”.
Przeczytałam to trzy razy. Do dziś nie wiem, czy syn mi wybaczył, czy wystawił rachunek.